ds. Reitsma van C.Klok

 

 

Hierbij een artikel van de heer Carol Klok over Heuvels vriend ds. Frits Reitsma, dat mooi aansluit bij het al eerder geplaatste artikel van Derk Jansen over Reitsma en Heuvel.  

Carol Klok

  1. REITSMA VAN NOORDWOOLDE, EEN HUDER ZONDER SCHAOPEN

Oflopen winter was et honderd jaor leden dat de domenee en schriever Frits Reitsma (1876-1918), nao een kot en heftig lieden, in Drachten uut de tied raekte. Hi’j wodde mar 41 jaor oold. Reitsma was van 1903 tot 1911 hervormd predikaant in Noordwoolde. De  arbeidersmeensken daor weren allienig deur de erbarmlike omstanigheden waorin zi’j leefden et geleuf an God hielemaole verleuren. Reitsma kon d’r dan ok mar weinig meer wezen as een soortement zielehuder zonder schaopen. In Noordwoolde begon hi’j mit zien schrieveri’j. Eerst verscheen van zien haand godsdienstig wark, laeter ok een antal kienderboeken.

Ds. Frits Reitsma, 1911, fotograaf onbekend.( Hist. Ver. Borculo)

Frits Reitsma wodde op 8 december 1876 geboren in et gehucht Kooten, wat now opslokt is deur Kootstertille. Zien heit Johannes Reitsma was daor hervormd predikaant en wodde, doe Frits negen jaor oold was, perfester in de theologie in Grunningen.  Op zien twintigste gong Frits daor zels veur domenee leren. 

As lid van de studenteverieninge Vindicat stelde hi’j veur disse ok toegaankelik te maeken veur aandere studenten as uut de elite. Ok wol hi’j de zwaore ontgruning afschaffen. Zien veurstellen wodden ofwimpeld, hi’j was zien tied kennelik te vule veuruut. Reitsma sleut zien studie of in Utrecht, naodat hi’j ok nog drie maonden kollege lopen hadde in Berlien. 

As jongkerel vuulde Reitsma him stark antrokken deur et doe in Frieslaand opkommende socialisme. As student twiefelde hi’j vaeke of hi’j wel veur domenee in de wieg was legd. Meugelik zette Ferdinand Domela Nieuwenhuis, die van predikaant in Harlingen socialistisch veurvechter wodden was, him an et daenken. Reitsma was een tietien lid van de SDAP (de veurleuper van de PVDA) en was, net as Domela, een overtuugd gehielonthoolder en pacifist.
In 1903 kwam de blonde, riezige en sympetieke vri’jgezel Reitsma as vri’jzinnig Nederlaans Hervormd domenee naor Noordwolde. 

De oolde pastorie van Noordwoolde, waor as Reitsma woonde.

(Tresoar)

Zes jaor laeter trouwde hi’j mit de ien jaor ooldere  Raphaele Bergeret de Frouville uut Frankriek. Mit heur kreeg hij twie dochters, Jenny en Clara.
Om wat an de ongeleuvighied van de Noordwooldigers te doen, leut Reitsma et kattegesaosielekaal in et dörp uutbreiden. Hi’j begon daorin ok een biebeltheek. Vanof 1905 verspreidde hi’j in zien karkelike gemiente et deur him volschreven blattien mit de appatte naeme Vergeet mij niet. Ditte was ien van de eerste en beste van zoks in oons laand. Et had al een kienderrebriek en d’r stonnen ok ontwarpen van ni’je perdukten van riet en wilgetienen in. Disse laetsten kwammen om Noordwoolde vule veur en wodden deur de aarme bewoners  bruukt om vlechtwark van te maeken. Mit dit thuuswark konden zi’j wat centeraosie bi’jverdienen. Reitsma’s zien veurgangers in Noordwoolde hadden, doe de verveningen daor terogge leupen, de meesnken al an et vlechten zet om zo stoelematten, körfies, maanden en laeter ok meubels van riet en wilgetwiegen te maeken.

Ankondiging lezing Reitsma in Nijmegen.                                 

(Prov. Geld. en Nijmeegse Kraante, 5-3-1911)

In 1908 richtte Reitsma, soam mit de huusarts Jan Jacobs Mulder van Noordwoolde, de Rieks rietvlechtschoele op in et leegstaonde aarmhuus van Noordwoolde. In 1912 kwam d’r een hiel ni’j gebouw, waor tot 1969 de schoele in zat en wat now het Vlechtmuseum is. Uut eerbied veur heur pionierswark veur de schoele wodde laeter naor de beide mannen een straote nuumd in Noordwoolde. 
Reitsma zette him in Noordwoolde stark in om et draankmisbruuk onder de bevolking te bestrieden. Opmarkelik nog was dat hi’j al in 1909 mit domenee Vorster van Berkoop een laandelijke beweging begon veur kiesrecht van de vrouwelike lidmaoten van de Nederlaans Hervormde Karke. Opni’j leup Reitsma veur de meziek uut.
Al in zien Noordwooldiger tied maekte Reitsma een diepgaonde studie van de dichter Jan Luyken (1649-1712), die ok etsen en gravures maekte. De ofbelinge van beroepen uut zien Afbeelding van Menschelijke Bezighedenbinnen bi’j oons nog altied goed bekend. Reitsma was veural interesseerd in Luykens bekering tot kristen. Daorveur leefde de keunstener een nogal losbaandig leven. Reitsma gaf in 1916 Luykens boek Jezus en de ziel van 1678 opni’j uut, ditte  mit zien inleiding en antekenings. Hi’j hul overal in et laand lezingen ‘mit lichtbeelden’ over zien idool.
Begin 1911 besleut Reitsma te vertrekken van Noordwoolde. Et was veur him een grote  teleurstelling dat hi’j et geleuf daor niet an de man had kunnen brengen. Kennelik was et him ontgaon dat de aarme meensken, waorvan de meersten niet iens konnen lezen, meer verlangst hadden naor brood dan kattegesaosie en stichtelike lektuur. 
Hi’jzels docht nog dat de ontkarkeling lag an ’t feit dat op de eupenbere schoele gien godsdienstonderwies geven wodde. Hi’j had dan ok graeg zien dat d’r een schoele ‘mit den bibel’ kommen was in Noordwoolde.
In zien afscheidspreek nam hi’j dudelik ofstaand van zien eerdere kristelik-socialistische kiek op de wereld. Hij zag dat doe as een onhaelber idiaal uut zien jeugd.
In april van 1911 wodde ds. Reitsma predikaant van de Hervormde Gemiente van Borculo, in de Aachterhoek. Daor was de bekende schriever en streekhistorikus Hendrik Willem Heuvel doe heufdmeester van de eupenbare legere schoele. Mit him bleef Reitsma zien hele leven bevriend. Saom mit meester Heuvel en notaris Kingma richtte Reitsma in Borculo et alkeholvri’j Volkshuis op. In et daorveur ankochte paand kwam ok een leeszael. In dat Volkshuis, wat niet lange bestaon het, wodde kursus geven in volksontwikkeling en gehielontholing. Et laetste onder et toepasselike motto ‘Schiedam sluiten’. 
Of et heimwee naor Friesland was, is niet bekend, mar al nao een verblief van ien jaor in Borculo wodde Reitsma as domenee anneumen in Drachten. Daor perbeerde hij de socialisten en liberalen van Drachten bi’j mekaander te brengen in de vri’jzinnige verieninge ‘Onze Opkomst’. Dezelde naeme kreeg ok et maondblattien van de Drachtster hervormde gemiente. 
Op 16 februari 1918 sturf Reitsma in Drachten aan de tyfus, waor nog een longontsteking over hennekommen was. Daormit raekte een kreatief, sociaol vulend en progressief man vusen te vroeg uut de tied. As wardering van zien persoon en wark wodde in Drachten nao zien dood een gedenkteken veur him opricht.[1]
Dan nog wat over de schrieverije van Reitsma. In 1906 verscheen zien Waarheid in droomen, moderne gelijkenissenen in 1911 Voor denkende mensen, tiene populaire vloggeschriften. Een jaor veur zien dood kwam Reitsma zien Prentbijbel voor volwassenen met bijschriften (deel I , het Oude Testament) uut, postuum ok nog Kerstcantate voor kinderen.
Frits Reitsma schreef onder de schoelnaeme ‘Oom Frits’ de volgende kienderboeken: De avonturen van Pier enPol (vier dieltiens), GuitenstrekenUit de reistasch van Oom Jan en Een avontuurlijke jongen. De illestraosies in disse boeken wodden maekt deur Reitsma’s femilielid Engelien Reitsma- Valença, die opleid was an de Rieksakedemie in Amsterdam.

http://studiekringmeesterheuvel.nl/99406962-3e69-4673-a6cd-a32aa0dd048f" width="155" height="220" />

Kienderboek van Frits Reitsma onder zien schoelnaeme ‘Oom Frits’. (www.catawiki.nl)

Internetbronnen

www.delpher.nl

- https://gemeentelindestreek.protestantekerk.net/ds_f_reitsma_1903_1911/

- https://www.myheritage.nl/site-135928751/regtop



Boeken

- Berkel, Klaas van, Universiteit van het Noorden, vier eeuwen academische leven.  

  Deel 2: De klassieke universiteit 1876-1945, 2017 Hilversum.

- Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme  

  (op www.resources.huygens.knaw.nl/blnp).

In 1987 schreef mevrouw H.J. de Bruin- Mulder van Noordwoolde de scriptie: Ds. F. Reitsma te Noordwolde, 1903-1911. Disse he’k niet kunnen vienen

Mit daank an de Historische Verienige van Borculo veur et beschikber stellen van de foto van ds. Reitsma.


Aanvulling op artikel Reitsma door Derk Jansen:

Deze foto kwam ik op het spoor. Een gedenksteen voor Heuvels vriend ds. Frits Reitsma te Drachten (1912-1918) die slechts een jaar 1911/1912 te Borculo stond. Hij stond tot zijn dood in 1918 in Borculo en liet daar een diepe indruk achter, mede omdat hij socialisten en liberalen verenigde in een vrijzinnige vereniging. In Drachten hield ds. Reitsma het dus langer vol en ook met meer succes. 
De steen zit heden ten dage nog in het niet meer in gebruik zijnde verenigingsgebouw De Rijzende Zon, Oosterstraat 29/34 te Drachten (thans in particulier bezit, het is een gemeentelijk monument)

De maker van de foto is (de heer) J. van der Veen uit Drachten. 

 

[1]  Waor dat is, he’k allienig niet kunnen terogge vienen.