TWEE VRIENDEN

Contacten, ontmoetingen, wandelingen e.d. tussen/met meester H.W. Heuvel en Hilbrandt Boschma, de evangelist van Ruurlo.

UIT: deel V van de Dagboeken van meester H.W. Heuvel. Titel Onze jaren. Ter herinnering 1 januari 1913 – 22 april 1926.

Zie voor Boschma o.a.  Aad Schravesande: ‘Hilbrandt Boschma’ in Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme IV, 41 – 43;  Derk Jansen: ‘Zowel pelgrim als harpenaar. Uit het leven van Hilbrandt Boschma: de evangelist van Ruurlo, in Bijdragen en mededelingen Gelre 2004. Historisch jaarboek voor Gelderland deel xcv, 227 – 252. Zie: www.dbng.nl/nl/details?searchkey1. Voor Heuvel: zie de literatuurlijst op deze site.

UIT het Dagboek dl. V:

1913 za. 20 dec: 3 dagen gevroren – ijs draagt kinderen – heerl. dagen – pr. Avondrood – nm. heen en terug n. Ruurlo geloopen – Heerl. uren met evangelist Boschma, een dichterlijk gevoelig man – av. door de Meene – pr. Sterrenhemel, terug, ’t Eerst Elektrisch licht aan.

Op 20 dec. 1913 is Heuvel vanuit Borculo naar Ruurlo gewandeld. Op uitnodiging van Boschma, die getroffen was door een 3-delig artikel van Heuvel over ‘De Fijnen’, d.w.z. de aanhangers van de protestantse orthodoxie. De van oorsprong -en ogenschijnlijk- orthodoxe Boschma verbaasde zich er over dat een uitgesproken vrijzinnige als Heuvel zo mild over de orthodoxie kon oordelen en met zo’n representant van de vrijzinnigheid wilde hij kennis maken. De drie artikelen verschenen in de laatste jaargang (1913) van het weekblad ‘De Hervorming’ (12, 19, 26, juli 1913) in 1885 voor het eerst uitgegeven door den Nederlandschen Protestantenbond. Het weekblad stond onder de redactie van ds. J. van Loenen Martinet die toentertijd NPB voorganger te Bussum was. Overdruk ‘De Fijnen’ in archief Heuvel nr. 206 (ECAL Doetinchem).

1914 za.- 10 januari: Gevr. koud – nm. Boschma van Ruurlo bij ons – 4-9.

1914 za.  – 21 maart: n. Boschma (Ruurlo), mooie dag. Gewandeld in de dennen, oude Barchemse weg. Heerlijk samenzijn. In sterrenschijn terug. Krienen is er en overnacht. Kikv. Gehoord, zodiakaal licht.

Arnold Theodor Krienen  (1847-1935)(???)

Zodiakaal licht: zwakke permanente driehoekige lichtgloed tussen zon en dierenriem.

1914 za – 4 juli: koeler – nm. bij Boschma. Joseph Chamberlain overl. 77.

Joseph Chamberlain (1836-1914). Engelse politicus. Burgemeester van Manchester. Politiek: van liberaal naar conservatief. Liberaal minister van handel; conservatief minister van Koloniën.

1914 za – 5 sept.: Met H. n. Ruurlo – m. Boschma de soldaten gezien – loopgraven.

H = de oudste zoon Hendrik Antonie

1914 ma – 28 sept: Ma thuis – Boschma hier.

1914 2e Kerstdag 1914: za. morg. Kerstboom gehaald. Elbrink komt. Samen n. Boschma – gevroren.

Elbrink (???)

1915 za. 20 febr: mooie dag – nm. n. Boschma in Ruurlo – gewandeld – p. wolken – overal bl. Hazelaars – av. Patrijzen – uilen roepen – als 2000 ex v. Oorlog en Christendom verkocht.

De brochure Oorlog en Christendom van Boschma sloeg vanwege zijn antimilitaristische karakter in als een bom. Zie Derk Jansen ‘Bijdragen en Mededelingen Gelre 2004’, 233-234.

1915 za. 1 mei: z. mooi: ZW 64º peppelenkatjes vallen . Koekkoek roept – nm. n. Boschma: Sleedoorn bl. berk geurt en bl. Warfhout geurt, nachtegaal bij Schöppert – perzik en kerseb.

Warfhout = waterwilg.

1915 za. 19 juni:nm. naar Boschma 4-8½ Johan is gekomen. Vlier bloeit zo mooi (b. Schuurberg v. Schepenoord) Kamperfoelie, roos, veel wilgenpluis – merellied weer druk.

Johan = Johan Hendrik, tweede zoon van Heuvel

1915 za. 14 aug: n. Ruurlo n. Boschma om 8 uur weer thuis. Johan komt uit Deventer blij: opslag, pleizier i.h. werk.

1915 za. 9 okt. Gerrit jarig – nm. bij Boschma: heerlijk samen – 8 uur thuis.

Gerrit = vierde kind van Heuvel; dochter Lammerdina Johanna Gerharda (Grada)is derde kind. 

1915 di 12 okt: bezoek van Boschma en zuster de Roever.

Zuster de Roever: ‘linksige’ wijkzuster te Borculo. Bevriend met ds. Willem Banning, toentertijd predikant in Haarlo. Zie Derk Jansen ‘Heuvel hervonden’ reg. i.v.

1916 za. 15 jan: nm. n. Boschma (voorgel. ‘Paaschmorgen’)- heerl. middag. av. Verg. Anti-OorlogsR. (Best.

Paaschmorgen, zie: archief Heuvel nr. 315. Anti-Oorlogsraad: NAOR: wilde met name de publieke opinie in de oorlogvoerende landen beïnvloeden.

1916 za. 29 jan: Van 12 – 5 in Ruurlo (kasteel, Windmeulenveld, Meene)- bij Boschma, 12½ jr. getrouwd: freules v. Ruurlo er, baron d’ Ivoy e.a.

‘Freules van Ruurlo’, onder wie Justine Cornelia barones van Heeckeren van Kel, eigenares van huis Ruurlo. Zij speelde een rol bij de benoeming van Boschma als (orthodoxe)evangelist van Ruurlo? Zij schonk in 1912 grond aan de vereniging van Oud-Woodbrookers om in Barchem een conferentieoord te stichten. Die leden waren overwegend vrijzinnig. L.G.A. van Hangest d’Yvoy was burgemeester van Ruurlo van 1887-1895. Zie: Dores Lignac, Verdieping & Beweging; 100 jaar Woodbrookers, Nunspeet 2007, 9-10.

1916 zo. 6 febr: Bij Boschma in de Kapel (mooi Jac. I: 21-) nm. Van de Veens – av. Bekkenkamp – Elzen bloeien als.

De Kapel staat in het centrum van Ruurlo; er werd ook een Kapel gesticht in de wijk ‘De Veldhoek’. Beide thans in gebruik als woonhuis.

1916 wo. 10 mei: Meimarkt – koud – nm. geloopen n. Ruurlo (Boschma) n. Barchem (ds. van W.) en terug n. huis.

Van W = ds. M.C. van Wijhe (1881-1953), pred. in Barchem van 1912-1926. Christen-socialist met sympathie voor het communisme. Als Heuvel zeer actief in dienst van de drankbestrijding. Zie: Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme IV, Kampen 1998, 468-469 (H. Noordegraaf).

1916 za. 28 okt: n. Ruurlo n. Boschma (evangelist Wierstra en vrouw er ook) – Johan is ook van R. geloopen; thuis, zoo moe.

De Wierstra’s behoorden tot de vriendenkring van Boschma, met dank aan Aad Schravesande.

1916 ma. 6 nov. n. Boschma (Bouwmeester solliciteert n.d. Veldhoek) – teruggeloopen: mooie maan – Br. van Moeder: Oom Jan verongelukt.

1917 za. 13 jan: n. Boschma – mooi zacht weer – om 8 uur terug. Tiemens voor vast a.d. Nat. Bank te Apeldoorn.

Tiemens = Martinus Gerhardus Tiemens, gehuwd met een tante van Heuvel (Maria Wesseldijk)

1917 do. 13 sept: nm. met Boschma gewandeld n.d. Wildenborch (heerl. middag).

De Wildenborch:van oorsprong middeleeuws kasteel in Vorden. Later ingrijpend verbouwd Zie: http://www.wildenborch.nl

1917 ma. 17 sept. Johan jarig, nog thuis (verkouden) nm. met Boschma naar Van Senden en evangelist Gutteling (tevreden en zelfvoldaan).

Gutteling = Johannes (Jan) Gutteling (1859-1929). Slagersknecht, timmerman en wagenmaker. Studeerde voor evangelist. Werkte o.a te Jubbega-Schurega (gem.Schoterland in Friesland), laatste jaren te Geesteren bij Borculo.

1917 za 15 dec. nm. n. Boschma – hagelbuien – kil.

1918 za 26 jan: Bekkenkamp (Dika ziek – a.d. nieren) nm.n. Boschma en op ‘t kasteel Ruurlo – mistdag.

1918 vr. 8 febr: av. Bij Boschma in Ruurlo, gelezen en verteld van Jan Luycken, half 12 thuis.

1918 za. 1 jun: nm. n. Boschma – heerlijk samenzijn – av. Koud (NO) – Johan is er.

1918 di. 1 okt: nm. n. Boschma (bui onderweg).

1918 do 15 nov: nm.n. Boschma. av. 6. B. leest over Tolstoi – mooie maan n. huis.

1919 za 25 jan: vm. Vuurreef (H. Huender komt van Eibergen) – nm. n. Boschma.

1919 wo 29 jan: Lezing over de Sterren bij Boschma. Cantate van van Alphen gezongen. ’t Wordt heel koud (…).

1919 za 5 april: in tuin gewerkt; m. bij Boschma. Av. m. H. Odink n.d. Theosofielezing van J.H. Bolt uit Enschede bij Weggelaar.

1919 di. 22 april: nm. Ds. Cannegieter en Hoetink. D. en G. naar Apeldoorn – nm. naar Boschma n.h. Ruurlo, zeer genoten (zon, schraal).

1919 za. 12 juli: 2e les in Zutphen – bij Boschma – n.huis gewandeld.

1919 do. 28 aug.: Woodbrooke-lezing: De natuurkunde, een weg tot God. – z. mooi. m. de auto naar Ruurlo – bij Boschma – gewandelde en naar huis.

1919 za 26 okt: (…) nm. n. Ruurlo (Boschma en het Huis)

1920 di 2 febr: 4e = laatste alcoholcursus.  Di-avond bezoek van Boschma (samen gewandeld) pr. Avondrood – weggebracht tot Schötler (pr. maan).

1920 za 28 febr: nm. n. Boschma – heerl. namiddag – av. 7 uur thuis – pr. avond (…).

1920 do 22 april: av. Boschma bij ons. Eiken haast groen.

1920 do. 27 mei: Van der Ven (nm. – gaat ’s avonds n.d.bruiloft bij Broeker (?) – Boschma (verl. week een kindje geboren)

1920 za. 5 juni: n. Boschma (om 9 uur terug). Witte wol van peppels (zoo veel).

1920 woensdag 9 juni: av.Boschma bij ons, planten halen.

1920 za io juli: v. in tuin n, Huis Ruurlo (archief en bibliotheek gezien) Boschma. Johan en Gr. en Moeder gekomen.

1920 woe 26 juli: met Meinen door Borculo (schuur van Holtvoogd cichorei fabr.) – M. vertrekt na den eten – in d. trein n. Ruurlo n. Boschma (Lina Naaldenberg wil daar komen) – samen langs het Rijkenbarg – om 8 uur n.thuis. Boschma vertelt mijn zijn leven – gezeten ond, weg.

1920 vr. 27 aug: met Boschma n.d. Waterster (Lina Naaldenberg kan wegens moeders ziekte nog niet komen) – 28 za: v. nat. m. Coll. Schoolf. tot Meulen.

1920 za 9 okt: za n. n. Boschma – mooi – av. Koud – Vinke 90 jaar.

1921 za 8 jan: n. Boschma – mooie zon – Sientje Naaldenberg overl. 77.

1921 za. 19 febr: nm. met Odink n.Boschma (of hij ook bezwaar bij ‘Wonderland’).

1921 wo 23 febr: In Ruurlo gelezen ‘Wonderland der Ziel’. Aardige avond. Veel volk.

1921 wo. 9 maartr: av. met juf. N. Ruurlo: Gesprek bij Boschma over Wonderland der Ziel.

1921 za. 26 maart n. Doetinchem: met Moolhuizen over Odink gepraat – bij Hiddink.

1921 vr. 1 april z. mooi = nm. Tiemens (papier), Odink tegen, Boschma avond – spreeuwen.

1921 wo 11 mei: Meimarkt nm. n. Boschma.

1921 wo 17 aug: wo Kermis - nm.naar Boschma. Wo tot Zo (21) weer warme dagen.

1921 za 29 okt: behoorlijke stormen – n. Boschma – Johan gekomen (bij Bs. Tuinder een kind).

1921 ma. 7 nov: Brief v.d. Wedels uit Weenen. Noodkreet! 8 Di. av. n. Boschma voor Wedel (ƒ. 25 gestuurd)..  

1921 za. 26 nov: ’s morgens Krebbers, mee tot voor Geesteren – nm. n.h. Ruurlo – av. Tiemens en vrouw Johan en G. komen (30 j. getr. geen feest).

1922 zo 1 jan: regendag –kerk – verder thuis.

1922 za. 7 jan: n. Boschma.

1922 vr. 13 jan: lezing bij Boschma over O.G. Heldring – met juf. B per spoor terug.

1922 za. 25 febr:n. Ruurlo (Boschma, ds. Abbing)merel zingt ‘s mo, 5 uur (…)

1922 vr. 21 april: n. Boschma (zenuwrheuma).

1922 wo. 30 aug: wo Borc. Kermis – niet veel – geen draaimolen enz. v. Bij J.W. FL. (Boschma)

1922 za. 21 okt: n. Eversboer en Boschma (zon, mooie kleuren)

1922 vr. 24 nov: Boschma.

1922 w. 27 dec: Elbrink komt – nm. n. Boschma – av. bij Baarslag

1923 za 10 febr: bij Boschma – mooi, zon – ’s m. merel zingt – elze bl.

1923 za 28 april: W. Kluvers trouwt – Johan is er met G en W. – n. Boschma: mooi, zachter. Notaris Kingma ziek in Noordwijk (betert na 15 april).

1923 zat. 23 jun. N. huis Ruurlo en Boschma. (Wedel geen werk) . Over 2 jaar Hof van Eden voor Wink klaar.[i]

1923 zat. 27 juli: bij Boschma (nog te bed). Mien verloofd met M. Wegeling.

1923 wo. 22 aug: Kermis nm. bij Boschma (zit op m.z. been)

1923 za. 10 nov: zon. (n) n. Boschma; met Grietje voor 3 u. n. Ouddorp.[ii]

1924 za. 15 maart: mooi – n. Boschma (trein h. 6 terug).

1924 wo. 14 mei: Meimarkt – n. bij Boschma.

1924 ma. 26 mei: Bennink uit Rekken en Boschma.

1924 za 5 juli: Oud- Achterhoeksch Boerenleven af.

1924 zo. 17 aug. Nm. 3 u. Vredes.Zondag: Boschma, mevr. Ter Braak,[iii] Thompson,[iv] regen.

1924 ma 18 aug. Johan e. fam.terug. G. n. Apeldoorn. Prof Naendrup uit Münster.[v]

1924 vr. 19 sept. Bij Boschma – mooie dagen.

1924 za. 13 dec: avond bij Boschma, m.d. trein heen en terug – opstel Grootmoeder.

1925 wo. 13 mei: Meimarkt – n. Verg. m. G. Langeler en Joh. Grimberg in Ruurlo: boerenhuis als museum, bij Boschma.[vi]

1925 30 juli: n. Evangelist Wierstra en 3 dochters.[vii]

1925 za 24 okt: v. bij Boschma – samen door ’t Rijkenbarg (herfstkleuren).[viii]

1925 25 dec: Zondagschool. Ik vertel ‘Hans’ kleine viool (Rosegger)[ix]

1926 za 20 maart: n. Boschma (O. schraal) geloopen h. 6 terug.

Laaatste notities:

1926 ma 19 april: weer n. school – nog niet goed: last m. wateren.

1926 do 22 april: ’t eerst alles best (…) 



[i] P.M. Wink. (31 mrt) Zie BWSA

[ii] Op het eiland Goeree-Overflakkee. Boschma was onderwijzer geweest in Ouddorp; hij kwam toen in contact met de evangelist Van Broekhoven uit Melissant die hem wees op de betekenis van het spiritisme/spiritualisme voor de godsdienstige beleving van de mens.

[iii] Wellicht familie van de schrijver Menno ter Braak (1902-1940, zelfmoord); Heuvel ontmoette hier de echtgenote van notaris G.P. ter Braak te Eibergen. Menno ter Braak was de schoonzoon van de Blijde Wereld dominee J. L. Faber.  

[iv] Jan Jacob Thomson (1882-1961) o. a. predikant te Varsseveld bij de NPB (1923-1933); een der initiatiefnemers van de Arbeidersgemeenschap der Woodbrookers (Barchem). Populair als dichter, onder meer gezangen in de hervormde- en NPB bundel.

[v] Pof. Dr. Hubert Naendrup (1872-1947). Vooraanstaand rechtshistoricus. Bijz. hoogler. Te Münster; 1933 ordinariaat. Na W.O. II als ‘meeloper’ van het nat. soc. beschouwd. Overleed voordat het onderzoek daarnaar was voltooid.

[vi] Zie: Ad de Jong: De dirigenten van de herinnering.(…) Nijmegen/Amsterdam 2001.

[vii] Bedoeld wordt: P.J. Wierstra, een evangelist uit Amsterdam met wie Boschma op oudere leeftijd bevriend raakte. Vriendelijke mededeling van drs. Aad Schravesande te Amsterdam.

[viii] ’t Rijkenbarg, bosgebied tussen Ruurlo en Barchem.

[ix] Zie: Harmsen, Henk, ‘’De wereld van Peter Rosegger’, in: Jaarboek Achterhoek & Llemers, deel 38 (november 2014) 16 – 21.